Pijnplekken vinden: wat ligt er onder destructieve patronen in relaties?

19-05-2016 - Erik van der Werve

Pijnplekken vinden: wat ligt er onder de destructieve patronen in relaties?

Eerder heb ik beschreven welke 3 destructieve patronen er in relaties zijn (Johnson, 2008):

'Zoek de boef'

'De protestpolka'

'Verstijf en vlucht'

Als het partners lukt de negatieve spiraal te identificeren en in te zien dat ze er gevangen inzitten, dan is mogelijk de dans te leren onderbreken. Tot nu toe hebben partners geleerd om met de destructieve patronen om te gaan en ervoor te zorgen dat ze niet uit de hand lopen. Voordat ze gaan proberen uit het destructieve patroon te komen, is het verstandig te leren, wat er onder het destructieve patroon ligt: pijnplekken vinden. 

Wanneer wordt een pijnplek geraakt?

Er zijn 2 tekenen dat er een pijnplek bij een partner wordt geraakt (Johnson, 2008):

Er treedt een radicale verandering op in de emotionele toon van het gesprek tussen partners.

De reactie op een vermeend vergrijp is buiten alle proporties

Het zijn tekenen dat partners geraakt worden in een basale hechtingsbehoefte (bijvoorbeeld om gezien te worden, of om goed genoeg te zijn).

Pijnplekken vinden: ontdekken

Met de volgende oefening (ontleend aan Johnson, 2008), kunnen partners pijnplekken bij zichzelf ontdekken.

 

"Ga in je herinnering terug naar een moment in je relatie, waarop je ineens val slag was. Toen een kleine reactie, of juist geen reactie, je gevoel van emotionele veiligheid bij je partner leek aan te tasten. Mogelijk herinner jij je nog hoe boos je was, of hoe verlamd je reageerde. Dit is een geschikt moment om op zoek te gaan naar de diepere emoties en deze aan de hand van de volgende vragen, uit te pakken:

  • Wat gebeurde er in je relatie? Wat was voor jou het direct signaal die het gevoel van verlies van emotionele veiligheid opriep?
  • Wat gebeurde er op dat moment met je lichaam? Voelde je versuft, of kreeg je het juist heet? Kreeg je het benauwd? Moest je huilen? Kunnen je lichamelijke gevoelens helpen, om woorden te geven aan deze ervaring?
  • Wat zei je tegen jezelf toen dit gebeurde? Bijvoorbeeld: 'ik ben niet goed genoeg'.
  • Wat deed je daarna, hoe ging je tot actie over? Werd je boos? Of liep je weg?"

 

Kunnen partners met antwoorden op deze vragen, de volgende zin (ontleend aan Johnson, 2008) verder invullen?

In dit incident was de directe aanleiding voor mijn pijnervaring...................................... Aan de buitenkant leek het alsof ik.............................................Maar diep van binnen voelde ik alleen maar..................................... (noem hier 1 van de fundamentele emoties: verdriet, woede, schaamte, angst). Ik verlangde naar.................................. De voornaamste boodschap die ik oppikte over onze band, over mijzelf en mijn geliefde was................................ 

Als een partner de bovenstaande zin heeft kunnen invullen, heeft hij of zij een pijnplek bij zichzelf ontdekt. Vraag is of deze pijnplek de enige voor deze partner is in hun relatie, of zijn er meer? Bij meerdere pijnplekken kunnen ze dezelfde vragen stellen en de zin invullen.

Een volgende stap na ontdekking van een pijnplek, is de oorsprong van de pijnplek te ontdekken.

Geschiedenis

na het ontdekken van pijnplek(ken) is de vraag hoe pijnplek(ken) zijn ontstaan? Heeft een partner ze opgedaan in relatie met hun ouders? Tijdens een eerdere liefdesrelatie? Of in relatie met broers of zusters? Of bij vrienden of vriendinnen? Partners kunnen zo de pijnlijke reactie van iemand uit je verleden herinneren en zo de oorsprong van je pijnplek(ken) achterhalen. Het is natuurlijk mogelijk dat ze bij meerdere personen pijnplek(ken) hebt opgedaan.

Met een partner delen

Als een partner pijnplek(ken) heeft ontdekt en de oorsprong heeft achterhaald is de vraag of ze deze kwetsbaarheden met hun partner kunnen delen? Denken ze dat de andere partner de kwetsbaarheden in hen herkent? Hebben ze een vermoeden wat 1 van de pijnplekken bij de andere partner zou kunnen zijn?

Delen van kwetsbaarheden, of vervelende dingen die hen zijn overkomen, schept een band. Mogelijk ken je het TV programma 'Over de streep'. Door over een streep te lopen, konden pubers op een school laten zien, welke nare en vervelende dingen ze hadden meegemaakt. Aan het einde van elk programma zag je dat de pestkoppen hun verantwoordelijkheid namen en hun excuus gingen aanbieden bij de pubers die ze haddeen gepest.

Terugdeinzen

Mogelijk deinzen partners ervoor terug om pijnplek(ken) en de oorsprong ervan te delen. Als het te moeilijk is kunnen ze dan dan met hun partner delen wat het ergste is dat zich zou kunnen voordoen, als ze het zouden zeggen? De volgende zin kan hen op weg helpen (ontleend aan Johnson, 2008):

Als ik eraan denk mijn kwetsbare gevoelens nu met je te delen, dan vind ik dat moeilijk. Ik verbeeld dat het ergste dat zou kunnen gebeuren is dat....................................................................

Laat de partner aan de andere vragen hoe dit voor hem of haar is, als hij of zij dit met hem of haar deelt.

Meer de diepte in

Als een partners nu weer terugkijkt naar die interactie, de pijnplek, kunnen ze dan samen een nieuwe versie bedenken? De volgende zinnen helpen hen hierbij, ze kunnen ze beiden invullen (ontleend aan Johnson, 2008):

Ik bewoog me in de dans door............................ en ik voelde me..............................................

daarna meer de diepte in, laat de partner het specifieke signaal (hechtingssignaal) benoemen dat de heftige gevoelesn los maakte...

Toen ik hoorde/zag dat......................................, voelde ik me gewoon..............................................

Laat de partner het houden bij eenvoudige en concrete woorden en zinnen.

Patroon

Als partners alles bij elkaar brengen, dan komen ze tot het volgende patroon (zinnen ontleend aan Johnson, 2008):

Als we vastlopen in onze cirkel en ik.........................................(noem hier een handeling, zoals aandringen)dan voel ik...........................(emotie aan de oppervlakte)Het emotionele signaal dat maakt dat ik de verbinding verloren voel gaan is als ik zie/hoor/voel.........................(het hechtingssignaal)Op een dieper niveau voel ik..............................

Conclusie

Door pijnplekken te vinden en ontdekken, na te gaan waar hun oorsprong ligt, gaan partners ontdekken wat er onder de vicieuze cirkel ligt. Door de andere partner deelgenoot te maken kunnen ze meer een band creëren. Soms is dit moeilijk, dat is niet erg. Ook het delen van deze kwetsbaarheid, versterkt de band.

Als ze dit doen met elkaar, kunnen ze meer de diepte in en het patroon volledig gaan benoemen. Daarmee gaan ze begrijpen niet alleen wat en hoe ze dansen, ze gaan ook begrijpen waarom ze zo dansen. Hiermee zetten ze een tweede stap om uit het destructieve patroon te komen.

Bron:

  • Johnson, S. (2008). Houd me vast, zeven gesprekken voor een hechte(re) en veilige relatie. Vertaling door Dick van Alkemade. Utrecht/Antwerpen: Kosmos Uitgevers.